در اوج اینکه اغلب برنامه و مسابقات تلویزیونی یکی پس از دیگری از نمونه‌های مشابه خارجی ساخته می‌شوند، تیم خلاق مسابقه «شهروند و مافیا» با پشتوانه اتاق فکر خود، برای نخستین بار در سطح جهان، مسابقه‌ای را که به رشد مهارت‌های فردی حتی برای زندگی روزمره کمک می‌کند، در تلویزیون به اجرا در می‌آورد. بازی مافیا پیشینه‌ای قدیمی با ریشه‌ی روسی دارد که این تیم، بازی را به بهترین شکل ممکن بومی سازی کرده‌است. در موفق بودن این برنامه همین بس که تب بازی مافیا را در جای جای این کشور، به شکل‌های گوناگون، چه در سطح جمع‌های خانوادگی و چه حتی ساخت برنامه مشابه، بالا برده‌است.
اگر به استانداردهای خودمان احترام بگذاریم متوجه کیفیت بالای این برنامه و تفاوت محسوس ساختار آن نسبت مسابقه‌های رایج در تلویزیون خواهیم شد. اگر شناختی از این بازی ندارید، برای اولین بار به تماشای آن در شبکه سلامت نشستید و در میان صحبت‌های بازیکنان به ابهام برخوردید، پا پس نکشید. روزی را به یاد آورید که برای اولین بار با مهره‌های شطرنج و نحوه بازی آن آشنا شدید. شاید همه افراد قادر به حرکت دادن مهره‌های شطرنج باشند، اما اندک شمار هستند کسانی که فقط با تداوم و تلاش به شطرنج باز حرفه ای تبدیل می‌شوند.
تماشای و انجام این بازی علاوه بر سرگرمی، رشد مهارت‌های اجتماعی از قبیل شنوایی و مذاکره، افزایش اعتماد به نفس در روابط روزانه متکی استدلال‌های شخصی را نیز افزایش می‌دهد.
مافیا تلفیقی از منطق و سرگرمی
بازی مافیا متشکل از یک راوی یا گرداننده، دو گروه اکثریت شهروند و اقلیت مافیاست،1 که در دو فاز روز و شب پیش می‌رود. در طی آن هر گروه با کمک اعضای خود، سعی در حذف افراد گروه دیگر و در نتیجه بُرد بازی را دارد.
این بازی براساس سناریوهای مختلف می‌تواند نقش‌های متفاوت با توانایی‌های متفاوت را چه برای گروه مافیا چه شهروند در خود جای دهد. در اغلب این سناریوها، گروه مافیا هرشب افراد خودش را می‌بیند و باهم مشورت می‌کنند؛ شهروندان هم در طی بازی براساس شنیده‌ها و بعضا دیده‌های خود، به حقایقی می‌رسند، هم‌گروهی‌های خود را شناسایی می‌کنند، تشکیل تیم شهروند می‌دهند و سعی در بیرون کردن اعضای تیم مافیا از شهر دارند.
اعضای بازی
در ساده‌ترین حالت ممکن برای این بازی علاوه بر یک راوی، نقش‌های رئیس مافیا در گروه مافیا، پزشک و کارآگاه در گروه شهروند، با توانایی خاص در شب وجود دارند و سایر افراد، مافیا یا شهروند ساده هستند.
این نقش‌ها در ابتدای بازی با کارت یا قرعه کشی، به صورت شانسی بین بازیکن‌ها پراکنده می‌شود و به طبع در روز اول، که نوبت معارفه هست، افراد از نقش سایرین اطلاعی ندارند و در شب بعد از آن فقط اعضای گروه مافیا افراد خودش را می‌بیند. پس از آن در انتهای هر دور صحبت که در "روز" اتفاق می‌افتد، رای‌گیری صورت می‌گیرد و بازیکنی که بیشترین رای را به خود اختصاص دهد از بازی خارج می‌شود.
در تمام طول بازی، راوی یا گرداننده نقش هدایت بازی را بر عهده دارد؛ هر شب افراد مافیا با مشورت هم به یک نفر تیر می‌زنند2، کارآگاه استعلام یک نفر را از راوی بازی می‌گیرد3 و پزشک بنا به قوانین بازی، یک یا دو نفر را شفا می‌دهد4، در صورتی که نقش‌های دیگری هم در بازی تعریف شده‌باشد، بنا به توانایی نقششان عمل خواهند کرد. اگر پزشک فردی را که گروه مافیا تیر زده‌باشد شفا بدهد، در ابتدای روز بعد کسی از بازی خارج نمی‌شود5، در غیر اینصورت آن فرد از بازی خداحافظی می‌کند.
به همین ترتیب با استدلال و اتکا بر گفته‌ها، رای‌ها و تایید یا عدم تایید افراد به گفته سایرین شهروندان به آگاهی می‌رسند و همشهری‌های خود را متقاعد می‌کنند تا اعضای مافیا را از شهر بیرون کنند. هرچند در این بین اعضای مافیا هم سعی در فریب و تغییر مسیر شهر دارد.
در انتها زمانی که تمامی اعضای مافیا از شهر خارج شوند، شهر پیروز و درصورتی که تعداد شهروندان و مافیا برابر یا کمتر از آن‌ها شود، شهر سقوط می‌کند و مافیا برنده می‌شود.6
برنامه «شهروند و مافیا» جدای از سرگرمی، جنبه روانشناسی این بازی را هم مدنظر قرار داده و توانسته‌است تاکنون با به روی آنتن بردن 8فصل به‌شکل مستمر، مخاطبان بسیاری را به خود جذب کند.
تبریک به این برنامه، که عجب تیم خلاقی دارد!
1 هرچند در مواردی شخصیت‌های مستقل هم وجود دارد.
2 در سناریوهای مختلف امکان دارد بنا به شرایطی اعضای مافیا عملکرد متفاوتی داشته‌باشند.
3 استعلام شهروندان برای کارآگاه همیشه منفی‌ست، استعلام مافیا مثبت و استعلام رئیس مافیا بنا به سناریو بازی می‌تواند همواره مثبت، همواره منفی یا برای دفعه اول منفی و پس از آن مثبت باشد.
4 برحسب قوانین بازی، تعداد دفعاتی که پزشک در طول بازی می‌تواند خودش را شفا دهد متفاوت است؛ اما برای شفای سایر اعضا محدودیتی ندارد.
5 در سایر سناریوها ممکن است نقش‌هایی که در شب تیر نمی‌خوردند هم وجود داشته‌باشد که در آن‌صورت هم تیر مافیا خنثی می‌شود.
6 در این توضیح از پیجیدگی‌های بازی صرف نظر شده‌است و هدف صرفا پیدا کردن شناخت کلی نسبت به این بازی بوده.
گزارش از نجمه علی‌نقیان
