آشنایی با رشته هندبال

در سنگ‌نوشته‌اي كه از يك مقبره بزرگ در نزديكي «آتن» در منطقه «ديپلون» پيدا شده نيز از «يك بازي ظريف» و «حركاتي موزون با توپ» ياد شده است. اما هندبال نوین از اواخر قرن 19 شکل گرفت.

گاه‌شمار

1890 ـ «كُنراد كُخ» معلم ورزش آلماني، ورزشي به نام «رافابل اشپيل» را ابداع كرد كه با 11 بازيكن برگزار مي‌شد.

1904 ـ تأسيس فدراسيون جهاني فوتبال؛ هندبال تأثير فراواني از مقرّرات فوتبال گرفت.

1917 ـ اولين مقرّرات ورزش هندبال را «ماكس هايزر Max – Heiser» تدوين كرد. هايزر در شهر برلين آلمان نخستين تيم هندبال دختران را تشكيل داد.

1926 ـ برگزاري هشتمين كنگره بين‌المللي هندبال؛ در اين كنگره طرح جدا شدن فدراسيون هندبال از فدراسيون بين‌المللي دووميداني مطرح شد.

1928 ـ در ماه آگوست و در هنگام برگزاري بازي‌هاي المپيك آمستردام، كشورهاي آلمان، سوئد، چكسلواكي، اتريش، ايرلند، يونان، فنلاند، فرانسه، دانمارك، كانادا و ايالات متحده به عنوان اولين اعضاي فدراسيون جهاني هندبال، اين فدراسيون را تشكيل دادند. در همين سال، اولين بازي نمايشي هندبال در آمستردام برگزار شد.

1931 ـ كميته بين‌المللي المپيك هندبال را به عنوان يكي از ورزش‌هاي المپيك در برنامه بازي‌هاي برلين قرار داد.

1936 ـ در المپيك برلين هندبال با تيم‌هاي يازده نفره در زمين فوتبال برگزار شد و آلمان، اتريش و سوييس اول تا سوم شدند.

1938 ـ به مناسبت دهمين سالگرد تأسيس فدراسيون بين‌المللي هندبال، نخستين دوره مسابقات جهاني هندبال 7 نفره و هندبال يازده نفره در آلمان برگزار شد و تيم آلمان در هر دو بخش به مقام قهرماني جهان رسيد.

1946 ـ پس از انحلال فدراسيون بين‌المللي هندبال در سال‌هاي جنگ جهاني دوم، فدراسيون جديد در ژوئن با حضور نمايندگاني از كشورهاي سوئد، فرانسه، هلند، سوييس، نروژ و دانمارك و لهستان در دانمارك تشكيل شد. چهار سال بعد، مقرّ اين فدراسيون به سوئد انتقال يافت.

1947 ـ اولين دوره كلاس‌هاي داوري هندبال در دانمارك تشكيل شد.

1972 ـ هندبال مردان به صورت رسمي وارد المپيك شد.

1976 ـ هندبال زنان نيز وارد المپيك شد.

1993 ـ هندبال ساحلي شكل گرفت.

اعضاي تيم‌هاي هندبال

تعداد هر تيم هندبال 14 نفر است كه از اين تعداد 7 نفر بازيكن اصلي و بقيه ذخيره‌اند.

زمين هندبال

طول زمين هندبال 40 متر (44 يارد) و عرض آن 20 متر (22 يارد) است. دروازه‌هاي هندبال نيز 3 متر طول و 2 متر ارتفاع دارند. تور  دروازه در بالا 1 متر و در قسمت پايين 1.5  متر به داخل رفته و شكل ذوزنقه‌اي گرفته است.

توپ بازي

توپ و هندبال در قسمتمردان 425 تا 475 گرم و در قسمت زنان 325 تا 375 گرم وزن دارد. توپ‌هاي هندبال به رنگ‌هاي مختلف سفيد، قرمز، زرد و... وجود دارند.

زمان مسابقه

مسابقه در دو زمان 30 دقيقه‌اي مفيد برگزار مي‌شود؛ به اين معني كه در هنگام توقف بازي و خروج توپ اززمين، عقربه ساعت متوقف مي‌شود. تيم‌ها مي‌توانند در بين دو نيمه  10 دقيقه استراحت كنند. اگر مسابقه به صورت حذفي برگزار شود، در صورت تساوي دو تيم، دو وقت 5 دقيقه‌اي منظور مي‌شود. اگر باز هم دو تيم مساوي شدند، در دو وقت پنج دقيقه‌اي ديگر با هم رقابت مي‌كنند. در بين اين وقت‌هاي اضافي، تيم‌ها مي‌توانند يك دقيقه استراحت كنند.

داوران

تعداد داوران هندبال 5 نفر است: سرداور، داور، وقت‌نگهدار، منشي و مسئول تابلو. بازي با پرتاب سكّه توسط داور آغاز مي‌شود. هر تيم كه برنده پرتاب سكّه شد، مي‌تواند توپ يا زمين بازي را انتخاب كند.

خطوط 6 متر؛ 9 متر و ضربه پنالتي

همان‌طور كه زمين فوتبال داراي خطوط 6 قدم و 18 قدم است، زمين هندبال نيز دو خط 6 متر و 9 متر دارد كه محدوده پنالتي را مشخص مي‌كنند. اين خطوط به شكل نيم‌دايره‌ در جلوي دروازه قرار گرفته‌اند. خط پنالتي نيز بين خطوط 6 متر و 9 متر قرار دارد. فاصله خط پنالتي تا دروازه 7 متر است و در هنگام زدن ضربه پنالتي، كلية بازيكنان بايد در پشت خط 6 متر باشند. زننده پنالتي حتما بايد يك پاي خود را به طور ثابت در پشت خط پنالتي قرار دهد (بازيكن در هنگام ضربه زدن نبايد با دو پا جهش كند).  دروازه‌بان هم در زمان مهار پنالتي مي‌تواند چهار متر جلوتر از دروازه بايستد.

اصطلاحات تخصصي

دبل: اگر توپ را به زمين بزنيم و دوباره بگيريم و مجددا به زمين بزنيم، مرتكب خطاي دبل شده‌ايم. زدن توپ به زمين با دو دست به طور هم‌زمان نيز دبل است.

رانينگ: بدون دريبل و زدن توپ به زمين، بيشتر از سه گام برداريم.

خطاي اكسكلود: توهين كردن بازيكن به داور يا رقيب را اكسكلود مي‌گويند.

ديسكاليفه: هنگامي‌كه يك بازيكن توسط داور از زمين اخراج مي‌شود، در اصطلاح «ديسكاليفه» شده است. يعني ديگر حق بازي ندارد.

خطاها و مجازات‌ها

تعويض در هندبال آزاد است؛ درست مثل فوتسال و بسكتبال، امّا هنگام تعويض، اگر بازيكن تازه‌وارد، قبل از خروج از هم‌تيمي خود از زمين وارد زمين شود، دو دقيقه اخراج خواهد شد.

اگر داور دستان خود را بالا ببرد و با انگشت عدد 2 را نشان بدهد، يعني بازيكن دو دقيقه از زمين اخراج شده است. بازيكني كه 3 بار اخراج شود، ديسكاليفه مي‌شود و ديگر حق بازي ندارد اما دو دقيقه بعد، بازيكن ديگري به جاي او به ميدان مي‌آيد.

اگر بازيكن به صورت عمدي توپ را در داخل محوطه 6 متر به دروازه‌بان پاس بدهد، خطاي 9 متر اعلام مي‌شود.

اگر مدافع وارد محوطه دروازه شود و شانس گل حريف را از بين ببرد، پرتاب 7 متر به تيم مقابل داده مي‌شود.

اگر پشت خط ممتد (قوس 6 متر) خطا ‌شود، ضربة خطا از پشت خط 9 متر زده خواهد شد.

هنگامي‌كه بازيكن آماده زدن پنالتي مي‌شود و داور سوت خود را به نشانه زدن ضربه به صدا درمي‌آورد، اگر بازيكن پس از سوت توپ را به زمين بزند، خطاست و پنالتي از بين مي‌رود.

حداكثر زمان مالكيت توپ براي هر بازيكن 3 ثانيه است و اگر از اين زمان بيشتر شود، داور توپ را به تيم حريف مي‌دهد.

مالكيت توپ در شرايطي كه يك تيم براي نزديك شدن به دروازة حريف، شوت زدن و به ثمر رساندن گل تلاش نمي‌كند، قانوني نيست و توپ از مالكيت آن تيم خارج مي‌شود.

آغاز بازي پس از گل

هر گاه گلي به ثمر مي‌رسد، بازي بايد از مركز زمين آغاز شود. در اين حالت، بايد يك پاي صاحب توپ روي خط مركز زمين باشد. آن‌گاه او به يار خود پاس دهد و بازي را آغاز كند.

كرنر

اگر توپ به بدن يكي از بازيكنان بخورد و از خط عرضي عبور كند، كرنر است. در اين حالت، زننده كرنر بايد يك پاي خود را روي خط عرضي قرار دهد و بازي را شروع كند. اوت شدن پس از برخورد توپ به دروازه‌بان، كرنر نيست و بازي را دروازه‌بان آغاز خواهد كرد.

نویسنده: مهدی زارعی