به گزارش نشریه الکترونیکی شاهد جوان و نوجوان، قطبالدین پزشکی و عرفان را از پدرش و عمویش که آنها نیز پزشک و فیلسوف حاذقی بودند فرا گرفت. قطبالدین فقط ده سال داشت که از پدرش تصوف را یاد گرفت و از نجیبالدین بزغش شیرازی خرقه گرفت و یکی از اهالی صوفیه شد.
ضیالدین مسعود زمانی که فرزندش تنها چهارده ساله بود فوت کرد و پسرش به عنوان چشم پزشک به جای او در بیمارستان مشغول به درمان بیماران شد. او در همان سنین نوجوانی به کتاب قانون ابن سینا علاقهمند شد. او برای کسب علم و آموختن کتاب قانون در محضر استاد محرز آن زمان، کمالالدین ابوالخیر مصلح کازرونی، کتاب قانون را تعلیم دید. کتاب قانون پیچیدهتر از آن چیزی بود که قطبالدین شیرازی فکر میکرد؛ برای همین ناچار شد برای آموختن مفاهیم ثانویه و تحلیل کتاب قانون به سراغ شمس الدین محمد کیشی برود و بعد برای یاد گرفتن مسائل پیچیدهتر قانون از شرف الدین زکی بوشکانی کمک و آموزش بخواهد. اما کتاب قانون دشوارتر از اینها بود و سختیهای مسائلش باعث شد تا قطبالدین ناگزیر از مکتب خواجه نصیر الدین طوسی مدد جوید و راهی شهر مراغه شود. پس از آنکه تعالیم قطبالدین در شهر مراغه به حد اعلایی رسید، به شهر خراسان رفت تا علوم نوینی را فرا بگیرد. بعد از کسب علوم جدید به عراق عجم؛ یعنی مناطقی مانند اصفهان، قم، اراک و ری آمد.
شاید برای ما کمی عجیب بهنظر برسد اما قطبالدین در تمام این شهرها به دنبال مسائل حل نشدة کتاب قانون میگشت و سعی میکرد مجهولاتش در این کتاب را برای خودش حل کند.
قطب الدین شیرازی بعد از اتمام تحصیلاتش در مناطق مرکزی ایران راهی شهر بغداد شد. او در مراکز ایران به موسیقی هم علاقهمند شد و نزد استادان مهم و مشهور به آموختن نوازندگی و آهنگسازی پرداخت. از دیگر علومی که قطب الدین در همان ابتدایی به یادگیری آنها اقدام کرد و به آنها علاقهمند شد فیزیک و ریاضی بود. او پس از فراگیری و مطالعات بیشتر در عراق به طرف روم بزرگ راهی شد و از علمای آن دیار کسب دانش کرد. پس از زندگی و فراگیری علومی مثل ریاضی و فلسفه در روم، به طرف مصر رفت تا از دانشمندان بزرگ آن کشور مهم و بزرگ هم بهرهمند شود.
زمانی که قطب الدین به پاسخ تمام سؤالات و مجهولاتش رسید، دیگر زمان را برای نوشتن سه شرح بر کتاب قانون مناسب دید و کتابی ارزشمند برای حل سوالات باقی دانش پژوهشان و علاقه مندان به کتاب قانون نوشت. او این شروح را در سال 681 تألیف کرد.
شاید تصور کنید قطبالدین شیرازی صرفاً در علومی که امروزه هم به عنوان دانش شناخته میشوند سرآمد بود، مانند ریاضی، فیزیک، طب، موسیقی و دین شناسی. اما او در کارهایی مثل شعبدهبازی که حالا تصور کنیم سرگرمیاند و به آنها چندان توجهی نمیکنیم هم معروف بود و کارآمد محسوب میشد.
قطبالدین شیرازی تألیف ارزشمندی به نام «دره التاج» دارد که پس از کتاب شفا مهمترین کتاب در حوزة علوم انسانی و ریاضی (فلسفه، الهیات، منطق و ریاضی و...) است. این کتاب علاوه بر علوم ذکر شده توضیحات مهم و مفصلی در زمینة موسیقی نیز دارد و حتی اکنون نیز یکی از الگوها و منابع برای موسیقیدانان است.
او شاگرد صفي الدين ارموي نبوده است اما دانش خود از موسيقي را كه در دره التاج وارد كرده است، از نظريات اين استاد معروف موسيقي وام گرفته است در اين كتاب شروحي هم بر نظريات ارموي افزوده است.
در کتاب دره التاج به مباحث ریاضیات و حکمت وسیعتر و تخصصیتر از کتاب شفا پرداخته شده است و برای مطالعه در این دو علم، در این کتاب، به نسبت کتاب شفا به نتایج بهتری میتوان دست یافت. این کتاب به نسبت کتاب شفا مبتکرانهتر و خلاقانهتر است.
دره التاج پس از كتاب شفاي ابن سينا در حوزه علوم منطق و الهيات و رياضي سرآمد آثار است و يكي از مهمترين منابع براي تسلط يافتن به علوم انساني محسوب ميشود.
قطب الدين به پيروي از پدر و خاندانش مريد مكتب شيخ شهاب الدين سهروردي، فيلسوف شهيد قرن 6 كه مكتب اشراق را به وجود آمد، بود و فيلسوفي اشراقي به شمار ميآمد. او آثار سهروردي را به دقت و عميق مطالعه كرده بود؛ به دليل همين اعتقاد و تسلط در علوم و فلسفة سهروردي، شرحي جامع بر كتاب حكمه اشراق شهاب الدين سهروردي نوشته بود.
قطب الدين در زمينة نجوم و هيئت چندين كتاب نوشته است كه نام بعضي از آنها عبارتند از: فعلت فلاتم، تحفه الشاهيه و اختيارات مظفري.
قطب الدين به لطف سالهايي كه در شهر مراغه نزد عالمان آن دوره و شهر با مكتب خواجه نصير الدين طوسي آشنا شده بود توانست علوم و دانش زيادي در حوزه مكتب آن خواجة بزرگوار فرا بگيرد و بر اثر روضه الناظر ايشان شرحي مفصل بنويسد.
همان طور كه در مطلب ذكر كرديم قطب الدين بسياري از سالهاي زندگي خود را صرف گشايش رموز و رسيدن به پاسخ مجهولاتش از كتاب قانون گذراند. او انرژي و زمان بسياري را هم براي پي بردن و فضايل شفا صرف كرد؛ همان تلاشها او را با علم و آثار ابن سينا آنچنان خوب آشنا كرد كه بر تحفه السعديه و نجات و اشارات ابن سينا هم شروحي نوشت.
قطب الدين شيرازي زماني كه حدود 70 سال سن داشت و همچنان مشغول مطالعه و نوشتن بود، در شهر تبريز و در سال 710 هجري قمري در گذشت. اكنون آرامگاه او در آرامگاه چرنداب تبريز است.
نویسنده: محمدعلی قربانی
